UPRAWA ORZECHA WłOSKIEGO

Marzec 10, 2009

Orzech włoski (łac. Juglans regia ) jest gatunkiem orzecha pochodzącym z Bałkanów, Azji południowo-zachodniej, środkowej i wschodniej, oraz Himalajów i południowo-zachodnich Chin.
Nazwa Juglans regia wywodzi się z łac. jovis glans („orzech Jowisza”), a regia oznacza tyle, co „królewski”.

Ekologiczne metody uprawy, w porównaniu z tradycyjnymi, są bardziej przyjazne dla środowiska z uwagi na wyraźne ograniczenie stosowania środków chemicznych do zwalczania chorób i szkodników oraz wykorzystywanych w dokarmianiu roślin. Ochrona środowiska oraz zdrowe odżywianie to niezmiernie istotne elementy propagowania i wprowadzania metod ekologicznych do praktyki. Jabłoń jest gatunkiem sadowniczym, który jako pierwszy został wprowadzony do sadów ekologicz­ nych. Wynika to z tego, że jest on najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem owo­cowym naszej strefy klimatycznej. Ważnym elementem jest także postęp jaki dokonał się w hodowli odmian odpornych na choroby i szkodniki. Wiele z nich z powo­ dzeniem może konkurować z uznanymi odmianami deserowymi.

Grusze warto uprawiać w sadzie ekologicznym, gdyż ich owoce są niezwykle cenne w codziennej diecie, mają niewielką wartość energetyczną, a dużą wartość dietetyczną i smakową. Zawieraj ą duże ilości soli mineralnych, witamin, kwasów i cukrów, a także pektyn, które odgrywają znaczącą rolę w funkcjonowaniu organizmu człowieka. Gruszki są ponadto bogatym źródłem potasu, a także neutralizują nadmiar cholesterolu w organizmie.

Orzech włoski jest niezwykle cennym gatunkiem z żywieniowego punktu wi­ dzenia. Ponad 50% masy jądra stanowią tłuszcze, blisko 20% pełnowartościowe białko, a 10-12% węglowodany. Tłuszcze występujące w orzechach włoskich cha­ rakteryzują się dużą zawartością nienasyconych kwasów tłuszczowych obniżają­cych poziom tzw. złego cholesterolu. W jądrach włoskich orzechów znajdują się ponadto sole mineralne (głównie wapnia i fosforu), mikroelementy i niewielkie ilości witamin.

Orzechy laskowe są wysokoenergetyczne, gdyż ich jądra zawierająblisko 60% tłusz­ czów, 17% białka i tylko około 7% węglowodanów. Po zjedzeniu 100 gramów uzy­skujemy aż 680 kcal. Owoce leszczyny są źródłem łatwo przyswajalnych związków żelaza, magnezu, sodu, potasu, wapnia i fosforu. Zawierają również niezbędne dla ludz­ kiego organizmu mikroelementy i witaminy — głównie Bi2,63, C i E.

Uprawa gatunków ziarnkowych metodami ekologicznymi zwiększy walory zdrowotne ich owoców.

Uprawa gleby i nawożenie sadów

Marzec 10, 2009

Uprawa gleby w sadzie w pierwszych 2 latach polega wyłącznie na utrzyma­ niu czarnego ugoru używając brony talerzowej, glebogryzarki lub kultywatora. Duże znaczenie dla wzrostu młodych drzew ma rozkładanie obornika wokół ich pni. Obornik nie może dotykać kory pnia. Po 2-3 latach międzyrzędzia zadarnia się używając następującej mieszanki: 9 kg wiechliny łąkowej + 11 kg kostrzewy czer­ wonej rozłogowej + 20 kg na ha rajgrasu angielskiego + 10 kg koniczyny białej. W roku wysiewu trawę należy kosić 2-3-krotnie a w następnych latach 6-10 razy. Chwasty w rzędach drzew niszczy się mechanicznie (patrz rozdz. 6.5).

W produkcji ekologicznej nawożenie powinno pokrywać potrzeby pokarmowe roślin i zwiększać zawartość składników mineralnych w formie zapasowej. Waż­ne jest by w glebie przyswajalne składniki mineralne występowały w odpowied­ nich proporcjach. Od tego będzie zależało zrównoważone odżywianie drzew, a w konsekwencji ich dobry wzrost i plonowanie.

Nawożenie jest korzystnym zabiegiem, gdy opiera się na następujących kryte­ riach diagnostycznych: analizie gleby, analizie materiału roślinnego oraz ocenie wizualnej wzrostu i plonowania roślin. Podstawowa analiza gleby obejmuje od­czyn gleby oraz zawartość przyswajalnych form fosforu, potasu i magnezu. Gdy zachodzi podejrzenie wystąpienia niedoborów mikroelementów (żelazo, mangan, cynk, miedź, bór), analiza gleby powinna być poszerzona o zawartość tych skład­ ników. W przypadku, gdy odczyn gleby jest zbyt niski (pH<5,5) lub gdy zawartość określonego składnika jest poniżej wartości optymalnej, konieczne jest wapnowa­ nie i nawożenie danym składnikiem.

Analizę gleby wykonuje się przed założeniem sadu oraz co 3 lata (na glebach lekkich) lub 4 lata (na glebach zwięzłych) po założeniu sadu. Próbki gleby pobiera się z warstwy próchnicznej oraz warstwy położonej niżej. W sadach, gdzie utrzy­ mywany jest ugór mechaniczny w rzędach drzew, próbki gleby pobiera się spod ugoru w połowie odległości między rzędem roślin a brzegiem murawy.

Analiza tkanek roślin określa ich stan odżywienia. Do analiz wykorzystuje się liście z długopędów, dla których opracowane są tzw. liczby graniczne. Analiza liści jest szczególnie przydatna dla określenia potrzeb nawożenia fosforem, pota­sem oraz magnezem. Próbki liści pobiera się na przełomie lipca i sierpnia. Muszą one być zdrowe i pochodzić z roślin, których wzrost i owocowanie są typowe dla danej uprawy. Próbki liści pobiera się w kolejnych dwóch latach w cyklu cztero­ letnim, oddzielnie dla różnych odmian oraz kwater charakteryzujących się zróżnicowaną historią nawożenia. U jabłoni oprócz analizy liści, celowe jest wykonywanie analiz owoców w czasie zbioru (N, P, K, Mg, Ca, B). Ocena wizualna wzrostu i plonowania drzew jest uzupełnieniem analiz chemicznych. Ma ona szczególne znaczenie w nawożeniu azotem Rośliny przenawożone azotem mają długie przy­rosty oraz duże i ciemnozielone liście, a deficyt prowadzi do słabego wzrostu pę­ dów oraz powoduje drobnienie liści.

W produkcji ekologicznej jabłoni i gruszy nie stosuje się mineralnych nawozów azotowych. W sadach ekologicznych zasilanie roślin azotem odbywa się dzię­ ki nawozom naturalnym (przefermentowany obornik, gnojówka, gnojowica, pomiot ptasi) i organicznym (np. kompost, torf, słoma) stosowanych w takich dawkach, aby wnoszona ilość azotu nie przekraczała 100 kg N/ha w ciągu roku. Należy pokreślić, że w produkcji ekologicznej dopuszcza się stosowanie nawozów naturalnych pochodzących z gospodarstw rolnych innych niż ekologiczne, po uzgodnieniu z upoważnioną jednostką certyfikującą.

Nawozy organiczne i naturalne (szczególnie gnojówka i gnojowica) powinny być stosowane tylko w okresie wiosenne-letnim, można je podawać przez system nawodnieniowy (fertygacja). Używa się wtedy nawozów dobrze rozpuszczalnych w wodzie, które jednocześnie są dopuszczone do obrotu na podstawie przepisów o nawozach i nawożeniu.

Nawożenie pozakorzeniowe w tej produkcji stosuje się tylko wtedy, gdy wy­ stąpią objawy niedoboru danego składnika w roślinie. Wyjątkiem od tej reguły jest opryskiwanie jabłoni wapniem w celu polepszenia trwałości jabłek. Wykonuje się je, gdy ryzyko niedoboru wapnia w owocach jest wysokie (niska zawartość wapnia w zawiązkach owocowych, silny wzrost pędów, niskie plonowanie drzew, stres wod­ ny). W przypadku konieczności stosowania nawożenia pozakorzeniowego używa się wyłącznie soli poszczególnych składników mineralnych. W produkcji ekologicznej stosuje się nie tylko nawozy naturalne i organiczne, lecz także kopalniane nawozy mineralne dopuszczone do obrotu na podstawie przepisów o nawozach i nawożeniu. Do wapnowania gleb używa się węglanu wapnia lub węglanu magnezowo-wapnio- wego pochodzenia naturalnego oraz wapna defekacyjnego. Do nawożenia roślin fos­ forem stosuje się mączki fosforytowe, potasem – kopalniane sole potasowe, a ma­ gnezem — siarczan magnezu. Do obniżenia odczynu gleby używa się tylko siarki ementarnej. W celu utrzymania lub podwyższenia biologicznej aktywności i ży­ zności gleby w produkcji ekologicznej można stosować mikroelementy pochodze­ nia mineralnego (po uzgodnieniu z upoważnioną jednostką certyfikującą).

Orzech włoski. Odmiany i podkładki polecane do uprawy ekologicznej

Marzec 10, 2009

W Polsce w uprawie orzecha włoskiego ciągle dominują siewki, ale od kilkunastu lat dostępne są także rodzime odmiany. Nie są one jednak odporne na antraknozę orzecha włoskiego. Dlatego uprawiając je trzeba niszczyć opadłe liście i okrywy owocowe — potencjalne źródło infekcji.

Sadzenie i przycinanie po posadzeniu

Marzec 10, 2009

Produkcję ekologiczną jabłoni i gruszy można organizować na początek w go­ spodarstwach drobnych, prowadzących uprawy wielokierunkowe i w gospodar­ stwach agroturystycznych wykorzystując istniejący drzewostan jako element kra­jobrazowy, widokowy i dostarczający owoców. Towarowe gospodarstwa sadow­ nicze mogą organizować ekologiczną produkcję owoców po uprzednim zapewnie­ niu sobie rynków zbytu. Zakładając sad ekologiczny rezygnujemy z elementów widokowych na korzyść wyższych plonów i niższych nakładów na pielęgnację i zbiór owoców. Cel ten można osiągnąć sadząc drzewa szczepione na podkład­ kach karłowych i półkarłowych. W sadzie ekologicznym drzewa należy sadzić w większej rozstawie niż w sadzie intensywnym z chemiczną ochroną przed cho­ robami i szkodnikami. Luźna rozstawa w sadzie ekologicznym powinna zapew­ niać swobodny ruch powietrza i obfite nasłonecznienie. Czynniki te powodują szyb­ kie obsychanie drzew z porannej rosy i deszczu, zapobiegając rozwojowi wielu chorób grzybowych. W sadzie ekologicznym korony drzew nie mogą zachodzić na siebie w rzędzie. Należy zachować następujące minimalne odległości między rzędami i w rzędach: jabłonie i grusze na podkładkach karłowych – 4 x 1,5; jabłonie na podkładkach półkarłowych – 4 x 2,5

Jeśli teren pod sad jest odpowiednio przygotowany, co opisano w poprzed­ nich rozdziałach, to sadzenie nie wymaga żadnych dodatkowych zabiegów w ce­ lu użyźniania gleby. Drzewka na podkładkach karłowych i półkarłowych moż­ na sadzić wiosną lub jesienią, zwracając uwagę, aby miejsce szczepienia znalazło się przynajmniej 10 cm nad powierzchnią gleby. Wszystkie drzewka na karłowych podkładkach, zaraz po posadzeniu, wymagają palików lub drutów z przytwierdzonymi do nich tyczkami. Po posadzeniu wykonuje się wiosną cię­ cie by nadać koronom odpowiedni kształt.

Formowanie koron korzystnych ekologicznie

Marzec 10, 2009

Do sadów ekologicznych poleca się obecnie głównie koronę w kształcie wysmukłego stożka. Kształt taki uzyskamy lekko przycinając drzewa po po­ sadzeniu i unikając skracania przewodnika. Sprzyja to powstaniu słabych roz­ gałęzień bocznych i wczesnemu owocowaniu. Kształt stożkowy korony ła­ two uzyskać prowadząc przewodnik pionowo i przyginając do położenia po­ ziomego pędy boczne, jeśli mają one tendencję do wzrostu ku górze.

Cięcie korygujące kształt korony wykonujemy przez 3-4 lata po posadze­ niu drzew. Drzewa na podkładkach karłowych zazwyczaj zaczynają owoco­ wać w drugim roku, a pełnię owocowania osiągają w 3-4 lata po posadzeniu. W tym czasie trzeba wprowadzić cięcie regulujące: owocowanie, rozmiary koron i ich zagęszczenie.

Cięcie poprawiające mikroklimat świetlny

Marzec 10, 2009

Cięcie pobudza drzewa do wzrostu, ogranicza nadmierny plon, sprzyja regularnemu owocowaniu, zapewnia odpowiedni stosunek liści do owoców, poprawia nasłonecznienie koron. Starym sposobem cięcia, polegającym na rozrzedzeniu gałęzi w koronie w celu dopuszczenia światła słonecznego do jej środka, jest prześwietlanie. Przy prześwietlaniu zostaje zazwyczaj za­ chowany pierwotny kształt korony. Wycina się gałęzie rosnące do środka, pokładające się na sobie, zwieszające się do ziemi i utrudniające pielęgnację gleby. Średnio wycina się około 20% gałęzi. Prześwietlanie jest odpowied­ nim sposobem cięcia dla drzew starych, rosnących w tradycyjnej, prawie na­ turalnej formie.

Cięcie odnawiające stosuje się w gęsto sadzonych sadach, gdzie drzewa mają kształt wysmukłego stożka (wrzeciona) z pionowym przewodnikiem. Przy tym cięciu, gdy gałąź się zestarzeje jest wycinana blisko przewodnika. Na jej miejsce wyrastają nowe pędy. Po cięciu pozostają na drzewie pędy roczne i gałązki 2- lub 3-letnie. Starsze wycina się co roku. Ten sposób cięcia pozwala utrzymać korony drzew w rozpiętości około 2 m i wysokości do 2,5 m . Przy cięciu odna­ wiającym nie stosuje się skracania rocznych pędów ani starszych gałązek, dzięki temu nie ma nadmiaru 1-rocznych pędów zacieniających owoce.

Przerzedzanie zawiązków owocowych bez stosowania środków chemicznych

Marzec 10, 2009

Drzewa jabłoni i gruszy mają skłonność do owocowania nieregularnego. Owo­ cowaniu przemiennemu można zapobiec przez przerzedzanie zawiązków, które poprawia także jakość owoców. Jabłka kupowane są najchętniej, gdy w kilogramie mieści się 5-6 sztuk, gruszki — 4-5 sztuk. U większości odmian jabłoni i gru­ szy konieczne jest coroczne ręczne przerzedzanie zawiązków. Wykonane wcześnie poprawia zarówno regularność owocowania, jak i jakość owoców. Wykonane w kilka tygodni po kwitnieniu wpływa na jakość owoców, lecz nie na plon w roku przyszłym.

Przerywanie zawiązków wadliwych. Ten sposób przerywania jest najdelikat­ niejszy, lecz zupełnie wystarczający przy średnim owocowaniu dla odmian wiel­ koowocowych. Można go stosować także dla gruszek. Przerzedzanie rozpoczyna­ my nie wcześniej niż po połowie lipca. Usuwamy zawiązki niekształtne, bardzo małe, porażone przez choroby i szkodniki.

Przerzedzanie gron. Przy tym sposobie przerzedzania zostawiamy l jabłko na pędzie u odmian drobnoowocowych, a do 3 jabłek na pędzie u odmian wielko­ owocowych.

Przerzedzanie do określonej odległości. Dla niektórych odmian jabłoni i gru­szy w/w sposoby są niewystarczające. Odmiany letnie mają krótki okres od kwit­nienia do zbioru i zawiązki trzeba przerzedzać tak, by zdążyły wyrosnąć w okaza­ łe owoce. Usuwamy wszystkie zawiązki zbędne, rozrzedzając zawiązki na odle­głość około 20 cm jeden od drugiego.

Przerzedzanie do określonej liczby owoców na drzewie. Zawiązki przerze­ dza się na drzewach wychodząc z założenia, że plon z hektara nie powinien być wyższy jak 40 ton, gdyż może pojawić się przemienność owocowania i drobnienie jabłek. Załóżmy, że chcemy uzyskać plon 40 t/ha odmiany ‚Szampion’. Na hekta­rze jest 2000 drzew. Na l drzewie powinno zatem być 20 kg jabłek. Z obserwacji rynku wiemy, że najlepiej sprzedają się jabłka ‚Szampion’ o masie około 150 g , mające 70 mm średnicy, czyli 7 jabłek w kilogramie

Nawadnianie

Marzec 10, 2009

Dla zapewnienia drzewom odpowiedniej ilości wody, w naszych warunkach kli­ matycznych, niezbędne są opady w granicach 700 — 800 mm . Do nawadniania sadów, w zależności od dostępności wody i energii, można stosować deszczownie, systemy minizraszania podkoronowego lub nawadnianie kroplowe. Najwyższą efektywność wykorzystania wody i energii mają systemy kroplowe. Najczę­ ściej stosowanymi emiterami są tu linie kroplujące o średnicy 16 — 20 mm z kro- plownikami w rozstawie od 30 do 75 cm w zależności od składu mechaniczne­go gleby i rozstawy. Linie kroplujące mogą być podwieszane, umieszczane na powierzchni gleby lub montowane pod jej powierzchnią— są to tzw. nawodnie­ nia wgłębne.

Ochrona roślin sadowniczych przed przymrozkami wiosennymi

Marzec 10, 2009

Metody ochrony roślin przed przymrozkami wiosennymi można podzielić na pasywne i aktywne. Do metod pasywnych zaliczamy wybór stanowiska (bez zastoisk mrozowych), sadzenie odmian późno kwitnących, racjonalne nawo­żenie. Także uprawa gleby może mieć wpływ na ograniczenie strat przymroz-kowych. Okrywa roślinna (gęsty łan bardzo wysokich chwastów pod drzewa­mi) sprzyja wypromieniowaniu ciepła z gleby. Ekologiczną metodą ochrony roślin przed przymrozkami wiosennymi jest ich zraszanie. Dla uzyskania efek­ tu ochronnego przy temperaturze -5°C i bezwietrznej pogodzie niezbędna ilość wody podawanej na l hektar sadu nie powinna być mniejsza niż 33 m 3 /h. Trze­ba tu jednak pamiętać, że są to bardzo duże ilości wody, która nie zawsze może być wchłonięta przez glebę. W takich przypadkach może wystąpić erozja. In­ tensywne zraszanie szczególnie na glebach ciężkich może utrudniać także prze­ jazdy ciągnika, powodując opóźnienie prac polowych.

Ochrona roślin przed chorobami i szkodnikami

Marzec 10, 2009

Ekologiczna metoda ochrony roślin opiera się głównie na wykorzystaniu wrogów naturalnych oraz związków pochodzenia mineralnego i roślinnego, które są zwykle mniej efektywne niż związki syntetyczne. Ponieważ liczba substancji biologicznie czynnych i środków, które można stosować w sadow­nictwie ekologicznym jest ograniczona (tab. 7), szczególny nacisk należy po­ łożyć na stosowanie metod prewencyjnych — opóźniających lub ograniczających rozwój ważnych agrofagów.

Tabela 7.

Wykaz preparatów przeznaczonych do stosowania w sadownictwie ekologicznym

Grupa Preparaty Rodzaj i przeznaczenie
Środki zawierające miedź Champion 50 W, Cuproxat 345 SC, Funguran-OH 50 WP, Kocide 101 W, Mag 50WP, Miedzian 50 WG/WP, Miedzian Extra 350 SC Fungicydy (parch jabłoni i gruszy, zaraza ogniowa, brunatna zgnilizna drzew ziarnko­wych i pestkowych, rak drzew owocowych, antraknoza orzecha włoskiego, kędzierza­ wość liści brzoskwini)
Środki zawierające siarkę Siarkol Extra 80 WP, Tiotar 800 SC/80 WP, Tiowol 80 S.C. Fungicydy (mączniak jabłoni) i insektycy­ dy (pordzewiacz jabłoniowy).
Środki zawierające woski Balsam sadowniczy PA, Baumwachs Pomona PA, Teryanol PA Do zabezpieczania ran po cięciu.
Środki zawierające olej parafinowy Paroil 95 SC Promanal 60 EC

Para Sommer 75 EC

Insektycydy (zwalczają przędziorki – głów­ nie jaja -i misecznika śliwowego).

Insektycyd (zwalcza przędziorki, głównie jaja, również larwy i pierwsze stadium nimf).

Środki zawierające oleje mineralne Insektycydy (zwalczają przędziorki – głów­nie jaja – szpecicie, jaja zimowe mszyc, mi­ secznika, jaja miodówek, jaja piędzików, skorupiki)
Środki zawierające mikroorganizmy Polagrocyna PC

(bakterie Agrobacterium radiobacter K84) Dipel 3,2 WP (kryształki i przetrwalniki Bacillus thuringensis var. Kurstaki) Thuridan-Krem PA (kryształki i przetrwalniki Bacillus thuringensis Berliner) Carpowirusine S.C. (Baculovirus GV)

Bakteriocyd (guzowatość korzeni).

Insektycyd (zwalcza gąsienice zjadające li­ście na drzewach i krzewach owocowych).

Insektycyd (zwalcza gąsienice motyli żeru­ jące na drzewach i krzewach owocowych).

Insektycyd (zwalcza owocówkę jabłkó- weczkę).

Środki zawierające żywe organizmy Laryanem

(nicień Heterorhobolitis megidis)

Insektycyd (zwalcza opuchlaki i pędraki).
Środki zawierające naturalne pyretrum Insektycyd (zwalcza kwieciaka jabłkowca, inne szkodniki).
Piasek kwarcowy Repentol 6 PA

(piasek kwarcowy i glinka malarska)

Repelent (odstrasza zające, dzikie króliki, sarny i jelenie).
Szare mydło (mydło potasowe) Insektycyd (zwalcza mszyce).

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.